وقف، تلاشى براى خشنودى مردم و رضايت خداوند (2)
نويسنده:
علي سعادت پناه
گامى به سوى رفع
محروميت ها
وقف در حل بسیاری از
مشکلات جامعه می تواند نقش مهم و کارسازی را ایفا نماید، از همین رو باید به سمت و
سویی کشیده شود که نیازهای واقعی و اساسی جامعه را حل کند.
از دیرباز تاکنون وقف
به عنوان یک عمل صالح و شایسته به اشکال مختلف در بین همه ملل اسلامی و غیراسلامی
وجود داشته است و در هر مقطع زمانی و براساس نیازها و احتیاجات روز انسان ها تحقق
پیدا کرده است.
در میان ادیان مختلف نیز
کمک و نوع دوستی و مساعدت به همنوعان یک امر پسندیده و مطلوب به حساب می آید و پیروان
این ادیان با بخشش یا وقف بخشی از اموال خود در راه کمک به هم کیشان خویش به این
موضوع پرداخته اند.
با این حال باید گفت
که وقف پیش از اسلام وجود داشته و پس از ظهور اسلام نیز، آخرین دین خداوند بر آن
صحه نهاده است.
آیه های احسان و
انفاق، قرض الحسنه، تعاون، صدقه، امر به معروف و نهی از منکر، توصیه های اخلاقی و...
را می توان از جمله مصادیق وقف در قرآن، احادیث و روایات معصومین علیهم السلام
برشمرد.
نويسنده:
علي سعادت پناه
سنت وقف را احيا
کنيم
با قلبی مهربان و رئوف
و دستانی بخشنده به وقف زمینی پرداخته است که قرار است در آنجا مدرسه ای ابتدایی
ساخته شود و دانش آموزانی که آینده سازان این مملکت محسوب می شوند در چنین مکانی
به تحصیل علم و دانش بپردازند و البته سود معنوی این مهم نیز نسل اندرنسل نصیب فرد
یا افرادی خواهد شد که با نیتی پاک و خدایی اقدام به وقف ملک و املاک خود کرده اند
و گره ای از مشکلات جامعه را باز نموده اند.
در روایات اسلامی آمده
است که وقف عملی صالح و باقی است و مصداق روشن تعاون از نوع اسلامی و انسانی محسوب
می شود.
می گویند پرونده افراد
بشر معمولا پس از مرگ آنان بسته می شود و مختومه می گردد اما پرونده واقفان مؤمن
همیشه باز است و از ثواب وقف تا روز قیامت برخوردار خواهند شد.
وقف سنت حسنه ای است
که از دیرباز به اشکال مختلف در تاریخ بشر وجود داشته و اسلام آن را در مسیری
روشن، منطقی، هدفدار، مترقی و دقیق قرار داده است.
وقف اموال در راه خدا
به دلیل استمرار آثار خیر آن برای جامعه قطعا درهای بهشت را به سوی انسان می گشاید.
نويسنده:
علي سعادت پناه
1 ـ وقف در
فقه اسلامي داراي ويژگي هائي است كه از ميان آن ها دو ويژگي: «ثبات و دوام» و
«استقلال» از اهميت بيشتري برخوردار است بر اساس ويژگي اول وقف اقتضاي ماندگاري
داشته و هرگونه تغيير و دگرگوني در آن برخلاف اصل اولي است و بر طبق ويژگي دوم
نهاد وقف چون از استقلال برخوردار است صرفا بر اساس نظر واقف تحقق يافته و استمرار
مي يابد. پس از وقف نه تنها ديگران حق دخالت در آن ندارند بلكه خود واقف هم حق
تجديد نظر ندارد و حتي دخالت حكومت اسلامي نيز برخلاف قاعده بوده و چون جنبه
استثنائي دارد نيازمند دليل موجه است.
تاكيد بر جنبه استقلال
وقف با سياست هاي مداخله جويانه دولت ها كه غالبا اوقاف عامه را همچون اموال دولتي
و گاه مانند اموال خصوصي دولتمردان مي شمرند در تضاد است و از اين رو تبيين اين
جنبه از ضرورت برخوردار است البته اين بحث براي دولت هاي مقيد به رعايت احكام
اسلامي نيز از آن رو كه مرزهاي دخالت مشروع آن ها را مشخص مي كند مفيد و مهم است.
2 ـ مهم ترين و
معتبرترين مستند «استقلال وقف» قاعده «الوقوف علي حسب ما يقفها اهلها» است كه از
قواعد مسلم در فقه شيعه شمرده مي شود. بر اساس اين قاعده هيچ كس حق ندارد برخلاف
نظر واقف دخالتي در وقف داشته باشد:
نويسنده:
علي سعادت پناه
وقف در لغت به معنای ایستادن یا به حالت ایستاده ماندن و آرام گرفتن است[1].
و در اصطلاح فقهی، عقدی است که ثمرۀ آن حبس کردن اصل، و رها کردن منفعت آن است.[2]
به عبارت دیگر؛ « حبس کردن چیزی
از طرف مالکش به وجهی از وجوه، به نحوی که فروش آن ممنوع باشد، به ارث منتقل نگردد
قابل هبه نباشد، فروخته نشود و به رهن و اجاره و عاریت و از این قبیل داده نشود. و
صرف کردن آن مال در جهتی که واقف تعیین کرده است»[3]
اقسام وقف:
وقف به اعتبار موقوف علیه به عام
و خاص تقسیم می شود.
وقف عام، وقفی است که مقصود از آن
امور خیریه است و مخصوص دسته و طبقه معینی نیست مانند وقف بر فقرا، وقف بر
طلّاب و مدارس و مساجد، و مقابل آن وقف
خاص است و آن وقفی است که مخصوص دسته معین و خاصی است، مانند وقف بر اولاد یا
افراد و یا طبقه ای خاص از مردم[4].
نويسنده:
علي سعادت پناه
وقف یکی از مهم ترین
مقوله های فرهنگی و تمدنی در مشرق زمین است. در گذشته نه چندان دور ، بیشترین
مراکز علمی و بهداشتی و تربیتی و بناهای عام المنفعه در کشورهای اسلامی به دست
واقفان و نیکوکاران به وجود می آمدند و به حیات خود ادامه می دادند.امروزه البته
وضع به گونه ای دیگر است و فراموش شدن فرهنگ وقف در کشورهای اسلامی دلایلی دارد که
جای پرداختن به آن در این مختصر نیست.
وقف اختصاصی به فرهنگ
مسلمانی ندارد. زرتشتیان و کلیمیان و مسیحیان و ... به گونه هایی از وقف باور
دارند و حتی بسیاری از مراکز و بنیادهای فرهنگی و تحقیقاتی در دنیای امروز - از
جمله نهادهایی مثل جایزه نوبل - از طریق
نوعی وقف به وجود آمده اند و به فعالیت مشغول اند. بنابر این وقف را می توان یک "دستاورد
بشری" دانست که مسلمان و مسیحی و کلیمی و زرتشتی و... ماتریالیست و لائیک را
در زیر چتر خود گردآورده است. احیانا افراد ناآگاه یا «هرهری مذهبها» - یعنی
ملحدهای سطحی - ممکن است با اصل مسئله وقف مشکل داشته باشند.
وقف، تلاشى براى خشنودى مردم و رضايت خداوند (1)
استقلال وقف و قلمرو نظارت دولت
نقش وقف در پويايي اسلام
ادبيات وقف

